Poplava ‘botovskih medija’ u Srbiji

Društvene mreže i digitalni mediji su otvorili nevjerovatne mogućnosti za trenutnu razmjenu informacija na globalnom nivou, ali i stvorili ogroman prostor za političke zloupotrebe interneta.

Prema ocjeni Snježane Milivojević, profesorke Fakulteta političkih nauka Univerziteta u Beogradu, autokrate i populisti u cijelom svijetu veoma brzo su se snašli u novom medijskom ambijentu, formirajući takozvane botovske medije, a taj fenomen nije zaobišao ni Srbiju.

Kao što se u većini autokratija, navodi ona, sloboda govora preselila na internet i, naravno, počela da predstavlja opasnost, i u Srbiji su prvo organizovane armije stranačkih botova koji su blokirali, paralisali i onemogućavali komunikaciju na društvenim mrežama.

– Sada, kada su shvatili da su i internet portali, kao respektabilni i ozbiljni mediji, takođe velika opasnost i da nisu dovoljne samo te brigade zadužene za onemogućavanje komunikacije na mrežama, nedavno su krenuli u akciju pravljenja ‘botovskih medija’, čija je jedina uloga uništavanje reputacija, obračuni s protivnicima i uništavanje ljudi i karijera – kaže Milivojević za Radio Slobodna Evropa (RSE).

Mediji osnovani daleko od Srbije

Snježana Milivojević ističe da je ta pojava “veoma opasna po demokratiju ali i da predstavlja veliki i težak udarac oblasti informisanja u Srbiji”, tim prije što takvi portali napadnutoj strani ne ostavljaju mogućnost da se brani. U takvoj situaciji bila je Jovanka Marović, urednica portala “Glas Šumadije” iz Kragujevca.

– Ja sam konkretno imala slučaj da sam htjela, zbog neistina koje su iznosili, da tužim jedan portal u Kragujevcu. Riječ je o partijskom glasilu, i nisam mogla to da učinim. Prvo, nije upisan u registar medija, registrovan je negdje na nekom ostrvu i ne zna se vlasništvo – kaže Marović za RSE.

I Jovanka Marović smatra da takvi portali služe samo da bi iznosili neistine i da bi zapravo targetirali političke protivnike i ljude koji misle drugačije.

-Opasno je to što njihove neprovjerene informacije, lažne vijesti i poluistine prenose konvencionalni mediji koji se vrlo često pozivaju na njih kao pouzdane izvore, i to pravi haos na domaćoj internet sceni – kaže Marović.

Ona dodaje da je to posljedica neuređenosti oblasti internet medija u kojoj mogu da, po sistemu “kućne radinosti”, funkcionišu neregistrovani portali, bez podataka o vlasništvu, adrese i redakcije.

Siva zona na internetu

I istraživanje koje je sproveo Sindikat novinara Srbije, uz podršku Međunarodne federacije novinara, je pokazalo da dio digitalnih medija posluje netransparentno i sa nejasnim vlasništvom.

Dragana Čabarkapa, predsjednica tog sindikata, kaže za RSE da su na osnovu istraživanja, kojim je bilo obuhvaćeno skoro 600 internet medija, došli do zaključka da je trećina njih neaktivna, kao i da su vlasnici ostalih uglavnom nepoznati, a poslovanje netransparentno.

– Većina nema ni brojeve telefona i ne zna se ko ih osniva, da li u njima uopšte ima novinara. Ne zna se ko je sa druge strane, ko stoji iza toga, čiji se interesi kriju. Taj prostor država mora što prije da zakonski uredi. Ali, sa druge strane, ako se to uradi sigurno bi bile smanjene slobode. Uz sve to, mnogi internet mediji rade u sivoj zoni. Dakle, ne isplaćuju plate, ne prijavljuju radnike. Sve to zajedno ugrožava novinare i slobodu medija. Država mora da prepozna šta je javni interes u medijima i da obezbijedi blagovremeno, objektivno i nepristrasno informisanje na cijeloj svojoj teritoriji – kaže Čabarkapa.

Na sreću, sve je više i portala koji odgovorno i profesionalno informišu javnost, kao i specijalizovanih internet medija koji imaju jake istraživačke redakcije, kaže profesorica Milivojević i dodaje da sve češći pritisci na njih govore o njihovoj posvećenosti poslu i uticaju na javno mnjenje.

-Sada su i oni pod velikim pritiskom, zato što obavljaju važan posao javnog informisanja, bave se temama od javnog interesa. Otvaraju mnoge teme, provjetravaju tu domaću javnost onako kako to konvencionalni mediji ne rade. Sve su to ogromne prednosti koje društvu pružaju internet mediji – kaže Milivojević.

Međutim, ona dodaje da sama mogućnost da se na velikom broju platformi oglase svi koji to žele, stvara komplikovanu sivu zonu sa kojom društva ne mogu da se nose, zbog čega su države uglavnom inferiorne prema tom problemu.

-U Srbiji još nije učinjen ozbiljan pokušaj da se komunikacija na internetu, koja se odnosi na informacije od javnog interesa, uredi. Želim da kažem da nije samo u pitanju impotencija i nesposobnost države da reguliše tu oblast, nego tu ima dosta neznanja i nesnalaženja u novim uslovima – kaže dodaje Milivojević.

Ipak, uprkos brojnim problemima, prema riječima Jovanke Marović, doprinos portala koji objektivno informišu o temama od javnog interesa se povećava, kao i njihov uticaj u javnosti.To se vidi i u posljednjim istraživanjima koja pokazuju da se polovina čitalaca starih između 35 i 55 godina informiše preko portala.

-Taj dio građana, koji ima proaktivan odnos prema društvenom i javnom životu u Kragujevcu, se u najvećoj mjeri informiše putem portala kojih je i ovde sve više. To potvrđuje i iskustvo našeg portala, jer smo za samo godinu dana postojanja uspjeli da zauzmemo vrlo pristojno mjesto na medijskoj sceni centralne Srbije – kaže Marović.

U multietničkoj opštini Bujanovac sa pretežno albanskim stanovništvom, na krajnjem jugu Srbije, ima najviše registrovanih portala u odnosu na broj stanovnika, ali je među njima najviše onih koji su zbog nedostatka sredstava postali žrtva političkih stranaka.

Najviše internet medija na jugu Srbije

Agon Islami, urednik portala “Lugina Lajm” na albanskom jeziku, kaže za RSE da su internet mediji, suočeni sa nedostatkom novca i nedostatkom kvalitetnih kadrova prepušteni na milost i nemilost lokalnim političarima.

– Naš portal, registrovan 2013. godine, nekako uspijeva da se održi na medijskoj sceni, uz pomoć Opštine Bujanovac, Ministarstva kulture i informisanja Srbije i Organizacije za evropsku bezbjednost i saradnju (OEBS). Čitalačka publika najviše povjerenja ima u one koji su uspjeli da izbjegnu uticaj politike i prevaziđu međunacionalne podjele – kaže Islami.

-Od svog osnivanja informišemo objektivno i nepristrasno. Promovišemo različite aktivnosti koje se ne odnose samo na Albance, već i na lokalne Srbe i Srbe uopšte. Mi često proizvodimo sadržaje kojima se promovišu dobri međunacionalni odnosi – zaključuje Islami.

Slično iskustvo ima i Nikola Lazić, urednik portala “Bujanovačke”, jedinog medija na srpskom jeziku u toj općini, osnovanog 2015. godine. Od tada do danas portal se pozicionirao kao jedan od respektabilnijih internet medija na jugu Srbije sa 10.000 posjeta dnevno.

-To pokazuje da se poštovanje novinarskih kodeksa i standarda i nepodleganje nacionalističkim tendencijama izraženim u ovoj multietničkoj sredini cijeni, tako da smo se etablirali na ovom medijskom tržištu. Mene posebno raduje to što nas i Albanci čitaju i što nam vjeruju –  kaže Lazić.

Pored nezavisne uređivačke politike, za većinu takvih portala u Srbiji zajednički je i problem finansiranja, jer lokalne samouprave, uprkos zakonskoj obavezi, izbjegavaju projektno sufinansiranje medija koji im nisu po volji.

Islami kaže da je na jugu Srbije takav odnos lokalnih vlasti prema digitalnim medijima sve izraženiji.

Stalni problem javno finansiranje

Posljednji slučaj se dogodio u Općini Preševo, kada nije objavljen konkurs za dodjelu sredstava za realizaciju programa i projekata iz oblasti informisanja, a sredstva su dobili samo mediji koji važe za bliske vlastima, ili su u vlasništvu ljudi povezanih sa njima, objašnjava Islami.

Po riječima Jovanke Marović, urednice portala “Glas Šumadije”, situacija nije ništa bolja ni u Kragujevcu, gradu u centralnoj Srbiji, udaljenom 130 kilometara južno od Beograda.

-Kada se govori o zakonskom okviru u kome radimo, mogu da kažem da u Kragujevcu u tom pogledu vlada apsolutna katastrofa. Kragujevac je jedini grad u Srbiji koji već petu godinu zaredom ne raspisuje konkurse za sufinansiranje medijskih sadržaja od javnog interesa. Grad već godinama, bez posljedica krši zakon, dovodeći medije u veoma nezavidan položaj – ističe Marović, dodajući da klasičnih političkih pritisaka nema, ali je uskraćivanje budžetskog novca namijenjenog medijima “najperfidniji vid političkog pritiska”.

Nikola Lazić kaže da ni “Bujanovačke” ne trpe političke pritiske, ali da se i one suočavaju sa političkim manipulacijama, kada je u pitanju projektno sufinansiranje medijskih sadržaja od javnog interesa.

– Pomalo je paradoksalno što u Ministarstvu kulture i informisanja nije prošao nijedan projekat jedinog portala na srpskom jeziku u Bujanovcu. Vjerujem da to nije slučajno. S druge strane, projekti ‘Bujanovačkih’ zavređuju pažnju lokalne vlasti i, ako nam je za utjehu, to je još jedna potvrda našeg profesionalnog i nepristrasnog informisanja – kaže Lazić. 

Možda vam se svidi

NAPOMENA:Komentari odražavaju stavove njihovih autora, a ne nužno i stavove internet portala Kakanj-x.com. Portal Kakanj-x.com zadržava pravo da obriše komentar bez najave i objašnjenja. Zbog velikog broja komentara Kakanj-x.com nije dužan obrisati sve komentare koji krše pravila. Kao čitalac također prihvatate mogućnost da među komentarima mogu biti pronađeni sadržaji koji mogu biti u suprotnosti sa vašim vjerskim, moralnim i drugim načelima i uvjerenjima.

avatar